![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/community.gif){kind=small}
A R C H E
ЭЛІСА БЭМПАРАД гісторык, супрацоўніца катэдры гісторыі Стэнфардзкага ўнівэрсытэту, што ў Каліфорніі. Нядаўна абараніла доктарскую дысэртацыю пад назвай «The Red Star on the Jewish Street: The Reshaping of Jewish Life in Soviet Minsk, 1919—1939», якую цяпер плянуе выдаць асобным выданьнем. Падчас працы над дысэртацыяй пэўны час жыла ў Менску, дасьледуючы гісторыю менскіх габрэяў у 1920—1930-х гг. Паводле свайго прызнаньня, штосуботу яна гасьцявала ў Гірша Рэлеса, аднаго з апошніх менскіх габрэяў, які дасканала валодаў ідышам і дзяліўся на ім сваімі ўнікальнымі ўспамінамі: «Ён быў адзіным габрэем, якога я сустрэла ў Менску, хто мог бегла гаварыць на ідышы. Ён напраўду быў яго матчынай мовай. Рэшта старэйшага пакаленьня зусім не валодае гэтай мовай або амаль цалкам забылася яе».
У гарадах Беларусі мясцовыя ўлады падтрымлівалі ўжыванне ідыша ў судах, культурных установах і на афіцыйных партыйных мітынгах, між іншага і для змяншэння ў яўрэйскім асяроддзі значнасці расійскай мовы, каб яўрэі не сталі праваднікамі русіфікацыі — роля, якую вялікая частка яўрэйскай інтэлігенцыі адыгрывала з часоў Аляксандра II. Сапраўды, з другой паловы XIX ст. расійскія адміністратары распачалі праграму русіфікацыі «Паўночна-Заходняга краю» і ўспрымалі яўрэйскую інтэлігенцыю як патэнцыйны сродак абароны супраць нерасійскага нацыяналізму, ведаючы, што многія інтэлігенты яўрэйскага паходжання схіляліся да ўжывання «вялікай і магутнай» расійскай мовы, а не польскай, украінскай ці беларускай .Аказваючы знакі ўвагі мовам меншасцяў, мясцовыя кіраўнікі спадзяваліся заахвоціць ужыванне беларускай мовы беларусамі. Такім чынам, квітнеючая яўрэйская культура на ідышы разглядалася ініцыятарамі палітыкі «карэнізацыі» як стымул да пашырэння беларускай і ўкраінскай (а не расійскай) у дзяржаўных і культурных установах Беларускай і Украінскай рэспублік. Кампанія абмежавання расійскай мовы і заваявання падтрымкі ў «нярускіх» нацыянальных меншасцяў была распачатая ў 1-й пал. 1920-х гг. у форме «беларусізацыі» і «ўкраінізацыі».
- Эліса Бэмпарад Ідышысцкі эксперымент у савецкім Менску
-
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/userinfo.gif)
revanshist- кастрычніка 12, 10:51
- Людзі на балоце Івана Мележа - аўдыёкніга на Камунікат.org
-
- kamunikat
- кастрычніка 8, 22:29
Мележ ІванІван Паўлавіч Мележ (8 лютага 1921, вёска Глінішча Хойніцкага раёну Гомельскай вобласьці — 9 жніўня 1976, Менск) — вядомы беларускі пісьменьнік. Ляўрэат Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа (1962) за раман "Людзі на балоце", Ленінскай прэміі (1972) за раманы "Людзі на балоце" і "Подых навальніцы", Дзяржаўнай прэміі БССР (1976) за кнігу крытычных нарысаў, артыкулаў "Жыцьцёвыя клопаты" (пасьмяротна). Раман "Людзі на балоце" ўваходзіць у залаты фонд шэдэўраў усясьветнай прозы ХХ стагодзьдзя. "Людзі на балоце" — нацыянальны эпас, у якім увабраныя найлепшыя рысы беларускага раману. Вядомы майстар мастацкага чытання - Андрэй Каляда - стварыў сапраўдны монаспектакль, які нікога не пакіне раўнадушным. Болей...
- Не боги горшки обжигают.
-
- revanshist
- верасьня 16, 19:56
Будучи этим летом в Гродно, заглянул между делом в тамошний музей в Старом Замке. Между традиционными для наших музеев экспозициями в стиле "родная природа", с пластиковой моделью бульбы и морквы в натуральную величину, удалось обнаружить и несколько интересных экспонатов. В частности этот замечательный образчик наивного революционного искуства. Особенно умилительны портрет какой-то шишки и персонаж под столом.
Автор, он же главный герой композиции - Сергей Осипович Притыцкий - один из руководителей партизанского движения в ВОВ, председатель призидиума ВС БССР и депутат ВС СССР. На момент событий начинющий функционер "молодежки" Коммунистической Партии Западной Беларуси, двадцати трех лет от роду.
Коммунистам в "санационной" Польше приходилось не сладко и натерпевшись от деятельности полицейского провокатора комсомолец решил попробовать себя в терроре.
- "Аб гнусных, каварных метадах правакацыі Стральчука сведчыць такі факт. Прыязджае Стральчук разам з шпікамі да селяніна і гаворыць: «Арыштаваць яго, гэта — сакратар мясцовай падпольнай партячэйкі, у яго я праводзіў пасяджэнне ячэйкі і жыў тры дні». Гаспадар дома заяўляе: «Нічога агуль-нага з кампартыяй я не маю, а гэтага пана бачу ўпершыню». Тады Стральчук здымае са сцяны ікону, на адваротным баку якой напісана, што такога вось чысла тут праводзіў сход партячэйкі, пражываў столькі вось дзён, подпіс «Стральчук». Пасля гэтага гаспадара кватэры звязваюць і па-зверску катуюць, дабіваючыся выдачы камуністаў, аб прозвішчы якіх Стральчук яшчэ не паспеў даведацца" - писал в своих воспоминаниях Притыцкий.
Киллер из партийца получился так себе - больше всех от стрельбы прямо на заседании польского суда пострадал сам террорист (провокатору он отстрелил ухо и продырявил руку), однако ситуация имела далеко идущие политические последствия. На защиту приговоренного к смертной казни молодого боевика поднялись СССР, левые и профсоюзные организации по всей Польше, единомышленники из Европы и Америки - Притыцкий становился героем левого сопротивления. Под давлением общественности смертную казнь заменили пожизненным заключением, но...тут началась Вторая Мировая и межвоенная Польша приказала долго жить. А Притыцкий прошел войну и умер естественной смертью в возрасте 58 лет, будучи одним из "столпов" БССРовской государственности.
Поэтому, в том, что из окошек Мингорсуда можно разглядеть улицу Притыцкого, я усматриваю глубокий и тонкий символизм. Оно ведь по всякому бывает:)
( Read more... )
Момент на картинке - Спачатку ішоў павольна, але, успомніўшы, што ў першых радах сядзяць шпікі, якія могуць мяне схапіць, ірвануўся ўперад і апынуўся каля правакатара. Накіраваўшы адзін пісталет пад правае вуха, а другі ў спіну, націснуў на абодва куркі адразу. Прагучала два стрэлы. У зале паднялася вялікая паніка. Суддзя і пракурор палезлі пад стол, публіка кінулася да выхаду, некаторыя з прысутных страцілі прытомнасць. Стральчук скруціўся ў мяне пад нагамі. Для большай упэўненасці я паслаў яму яшчэ дзве кулі ў спіну.
- Як нараджаюцца міфы: Аляксандар Савіцкі
-
- kabierac
- жніўня 3, 18:39
- Жыцьцё і сьмерць мітаў: БССР
-
- czy
- траўня 8, 21:35
Інтэрвью з Сяргеем Харэўскім у перадачы Беларуская Атлантыда на РС"Як ні парадаксальна, цяперашняя ўлада амаль цалкам ігнаруе культурную й ідэйную спадчыну БССР. За выключэньнем сьцягу, гербу і музыкі гімна ўзору 1950-х гадоў фактычна нічога ў ідэалягічным партфэлі не засталося. Зьніклі магутныя міты пра “рэспубліку-партызанку”, пра спрадвечнае змаганьне з панскім прыгнётам і расейскім царызмам. У Белавескай пушчы замест зуброў пасяліўся нейкі Дзед Мароз, а замест Хатыні гасьцей возяць на атракцыён “лінія Сталіна”, без дай прычыны адабралі імя ў праспэкта Машэрава. Скінуты за борт увесь культурны багаж, даробак беларускага мастацтва, музыкі й літаратуры за 70 гадоў. Ідэалёгія БССР узору 1980-х гадоў — гэта ж была ідэалёгія росквіту нацыянальнай культуры, асьветы й пад’ёму навукі. На мастатцве не эканомілі. Але, даўно няма таго, што раней было. Так што міт пра БССР затухае, і галоўным магільшчыкам выступае цяперашняя ўлада. Ўрэшты, яна — магільшчык усяго беларускага, у тым ліку і пары БССР"
( Read more... )
- АНТИФА-Беларусь (Праздничное)
-
- revanshist
- траўня 8, 23:17
"За родную Белоруссию" ВП Суховерхов 1948г.
А вот и еще несколько основных белорусских антифашистов того периода. Все как один авторитарны и нетолерантны...любят власть, жрут мясо, не любят шмаль... страшно представить на что способны.
/C59E188D38D4194E42256BE20035A969/$File/2A.jpg?OpenElement)
/61AAF36A691002EE42256DB00031B23A/$File/6a.jpg?OpenElement)
/682AD7316E7B31F542256CC200555616/$File/f04b.jpg?OpenElement)
Кого узнали?
ЗЫ Всех с праздничком. Какой бы была Беларусь без этой победы сложно даже представить.
- КУРЛОВСКИЙ РАССТРЕЛ (Продолжение. История и плюрализм)
-
- revanshist
- траўня 4, 21:02
Информацию о событиях 1905-1907 годов в Беларуси так называемый «широкий читатель» может получить, кроме мемуарной литературы, из сборников материалов и документов периодически выпускаемых советской властью к годовщинам Первой Русской. Поскольку я планирую еще неоднократно припадать к этому источнику, стоит сказать о нем несколько слов.
Самым обильным в плане количества изданий и, назовем это, разнофракционнсти информации было двадцатилетие революции.
В 1925-м выходит сборник “1905 год в Белоруссии” под редакцией М Шульмана. В подборке материалов явно преобладают описательные, мемуарные материалы что хорошо сказывается на художественных качествах текста, но вносит массу фактологических непоняток, поскольку многие авторы современному читателю тотально неизвестны, а составитель не взял за труд сделать на этот счет какие-либо примечания. Дополняет картину явное преобладание общееврейской и конкретно Бундовской активности над всеми остальными революционными процессами.
В 1926-м увидел свет “1905 год у Беларусі” под редакцией Б Аршанского и И Барашко. Более научный и более советско-официальный сборник, но небольшевитские революционные партии в нем все еще не игнорируются.
А в 1927 “Сацыялістычны рух на Беларусі у проклямацыях 1905 году” М Мялешка с предисловием Д Жилуновича. Который представляет из себя неплохую коллекцию листовок, статей и прокламаций периода 1905-1907. В отличии от предыдущих сборников в этом нашлось место и для материалов Белоруской Социалистической Грамады.
И на пятидесятилетие неудавшейся революции в 1955 году вышел толстенный талмуд «Революционное движении в Белоруссии 1905-1907. Документы и материалы». Бунд, эсеры и прочие враги народа в послевоенном издании слегка пожухли, но зато появились ссылки на архивы и пространные примечания – усе как у людей.Подборка материалов о Курловском расстреле из вышеперечисленных изданий под катом.
( Read more... )
- КУРЛОВСКИЙ РАССТРЕЛ Взгляд губернатора.
-
- revanshist
- красавіка 30, 10:21
( Read more... )Мемуары тогдашнего губернатора, едва ли не самые художественные и обзорные воспоминания (при достаточно скромном обьеме) о событиях 1905 года в Минске. Будучи не просто функционером, но идейным державником-монархистом, автор активно демонстрирует свою позицию не сильно стесняется в выражениях. Книга писалась уже в эмиграции (после 1917) года и Павел Григорьевич имел возможность излить всю желчь, которую хотел. Многие приведенные факты спорны (об этом позже), но психотип "антикризисного менеджера" начала прошлого века прорисовывается вполне отчетливо.
...В течение всей моей административной службы я был врагом применения пехоты для подавления беспорядков, так как прекрасно знал, что при современном состоянии оружия столкновение толпы с пехотными частями неизбежно влекло за собой значительные человеческие жертвы, а потому прибегал всегда в таких случаях к кавалерии....
...Через несколько минут площадь опустела: толпа бросилась бежать, захватив, однако, всех убитых и раненых, что составляет отличительную черту всяких массовых беспорядков, если в них принимают участие в большинстве евреи...
...Его считали либералом, но нельзя было не соглашаться с его либерализмом, присущим многим судебным деятелям и выражавшимся в преклонении перед судебными уставами и всеми реформами Императора Александра II, строгом соблюдении законов и искреннем стремлении к добру, а тем менее ставить это ему в вину. Такие люди как С. С. Манухин, при непоколебимости своих убеждений, были безусловно чужды какой бы то ни было оппозиционности правительству. Я ни одной минуты не сомневался, что встречу с его стороны справедливую оценку бывших в Минске событий...
- Жывапіс Міхася Філіповіча
-
- maystra
- красавіка 29, 18:00
Новае на сайце www.spadczyna.com
Раздзел "Мастацтва" прапануе пазнаёміцца з жывапісам Міхася Філіповіча - аднаго з найбуйнейшых беларускіх мастакоў 20-х гг. XX ст.
- КУРЛОВСКИЙ РАССТРЕЛ
-
- revanshist
- красавіка 29, 11:02
На фото - раненые во время Курловского расстрела 1905 года в Минске.
18 (31) октября 1905 года на Привокзальной площади солдаты открыли огонь по участникам десятитысячного митинга в честь опубликования царского Манифеста 17 октября, которым Николай-2 (ныне святой РПЦ) даровал населению империи политические свободы. Власти на местах тем не менее получили четкую установку на подавление революции. Инциденты, аналогичные Курловскому расстрелу в тот период прокатилсь по многим городам Беларуси и Российской имприи. Павел Григорьевич Курлов, ярый монархист, в то время миский губернатор, отрицал факт прямого приказа стрелять по толпе, однако в наличии такого приказа мало кто сомневался - попытки расследования происшествия закончились отставками нелояльных Курлову чиновников, да и в биографии минского губернатора такого рода "случайности" были отмечены и раньше.
Число жертв Курловского расстрела оценивается противоречиво. От 51 человека по официальным данныым до около полутора сотен по оценкам тогдашней прессы и очевидцев. Сам Курлов в воспоминаниях почему-то упирал на то, что большая часть участников митинга и жертв были евреями. С одной сторны это подтверждается официальным списком погибших, но с другой имеются свидетельства что списки далеко не полные и многие из погибших были тайно похоронены солдатами за городом.
Фотографий с места событий мне не попадалось. Гугл утверждает что есть картина И Давидовича "Курловский расстрел" 1939 года. Был ли автор свидетелем событий мне неизвестно. Если кто знает - поделитесь.
В ближайшее время выложу воспоминания Курлова и еще некоторые материалы по теме. А пока список погибших во время курловского расстрела в Минске в 1905 году под катом.
( Read more... )
- АВТО
-
- revanshist
- красавіка 26, 9:49
Уголовный розыск БССР, начало двадцатых. Кто-нибудь может опознать по фото марку "мусоровоза"?
- А Я Бонч-Асмалоўскі ЭПОХА 1905 г.- Мае ўспаміны (заканчэнне)
-
- revanshist
- красавіка 26, 9:18
...Папершае, некалькі слоў аб гэроях процэсу Анатолі й Варвары Бонч-Асмалоўскіх. Гэтыя асобы ўладаюць прыгожым маёнткам Блонь у Ігуменскім павеце; маёнтак застаўся бацьку Анатолія ў пэрыод ліквідацыі польскага паўстаньня. Па іроніі судзьбы, як-бы ў падзяку рускаму цару за падарунак гэтага маёнтку бацьку, дзеці й унукі заўсёды вялі ўпартае змаганьне з уладай рускага цара...
...У той час, калі польскі пан працуе над тым, каб павярнуць твар беларуса да сябе, рускі памешчык Бонч-Асмалоўскі займаецца тым, што разбурвае стары політычны погляд рускага народу: распаўсюджвае проклямацыі, чытае рэволюцыйныя кніжкі, зьбірае мітынгі з несьвядомай вясковай моладзі...
( Далей... )
- А Я Бонч-Асмалоўскі ЭПОХА 1905 г.- Мае ўспаміны (частка 4)
-
- revanshist
- красавіка 24, 10:34
...Сувязь трымала паміж турмою і організатарамі пабегу на волі гімназыстка 19 год, Вера Аляксееўна Холмская, нявеста Аляксея Васільлевіча Ерахава. Холмская жыла на верхнім паверсе на вуглу Захараўскай і Багадзельнай (Савецкай і Комсамольскай), дзе знаходзілася гасьцініца Гарні. Калі да яе прышлі рабіць вобыск, то яна кінулася з 4-га паверху на брукаваную вуліцу і забілася на сьмерць...
...3 Пецярбурскага дэпартаманту поліцыі прыехаў у Менск жандарскі палкоўнік; зьявіўся ён у турэмную кантору і зазваў да сябе Бянкоўскага, а надзірацель памылкова прывёў Фэлікса. Палкоўнік працягнуў Фэліксу руку, а ён сваёй рукі не падаў і сказаў: „я анархісты-комуністы, з вамі нічога супольнага ня маю". На гэта палкоўнік адказаў: „Я знаю, што вы анархісты, але вы абяцалі даць веды пра вашых таварышоў? Фэлікс яго за гэта вылаяў. Падняўся шум. Начальства турмы дагадалася, што прывялі не таго, каго патрэбна было...
( Далей... )
- Ранняя эпоха вікінгаў
-
- maystra
- красавіка 24, 8:12
Новае на сайце www.spadczyna.com
Раздзел "Гісторыя" прапануе пазнаёміцца з ранняй эпохай вікінгаў на землях усходніх славян. Артыкул адлюстоўвае экспансію скандынаваў і іх шляхі на Усход, а таксама пачатак фарміравання першых дзязжаўных утварэнняў. Прашу выказваць заўвагі, прапановы і пажаданні як у гэтым блогу так і ў гасцёўні сайту.
- А Я Бонч-Асмалоўскі ЭПОХА 1905 г.- Мае ўспаміны (частка 3)
-
- revanshist
- красавіка 23, 15:16
...Анатолі Іванавіч распытаў у сялян усё падрабязна і да архірэя зараз пашло ад аднаго прыхаджаніна прашэньне такога зьместу: „бацюшка хрысьціў у мяне дзіця й быў вельмі п'яны; ён перапутаў нават усе парадкі сьвяшчэнных дзеяньняў; як-жа цяпер 6удзе—ці трэба дзіця перахрысьціць нанава, ці так няхай застаецца? Гэта прашэньне памагло і п'яніцу-папа забралі...
...Масква, сэрца монархічнай Расіі, цэнтральнае месца ўлады, Масква, у якой, па ўласнай ініцыятыве, ахвотнародцы білі студэнтаў, і гэта самая Масква ўся пакрыта барыкадамі з надзеяй на посьпех; здавалася, што гэта не старая Масква, а нейкая новая, інакшая; здавалася, што мы апынуліся ў другім жыцьці, незямным, у раі; мы забылі пра сон, пра яду...( Далей... )
- А Я Бонч-Асмалоўскі ЭПОХА 1905 г. Мае ўспаміны (частка 2)
-
- revanshist
- красавіка 23, 11:48
...Адзін раз у Менску на вокзале ён крыху прылёг на лаўцы і палажыў пад галаву пачку сьвежых, толькі што надрукованых, проклямацый; чыгуначны жандар зацікавіўся Пуліхавым, падышоў да яго бліжэй і хацеў выцягнуць з-пад галавы адну паперку, але Пуліхаў не спалохаўся, ён штось прагаварыў сярдзіта і адначасова ў кішэні ўзьвёў курок рэвольвэра; жандар парашыў лепш не чапаць гэтага чалавека і адьшюў ад яго, бо пара тады была баявая. Пуліхаў, зразумела, хутка перашоў у другое месца...
( Далей... )
...Нарэшце, выявілася, што ў Лоеў прышлі аколічныя чорнасоценцы-сяляне і началі пагром; яўрэйская ўзброеная самаабарона адбівалася; апрача гэтага ей дапамагала і частка казакаў, якія стаялі ў Лоеве і якія ўжо былі распропагандаваны рэволюцыянэрамі; усе яны змагаліся з наляцеўшымі чарнасоценцамі. Матрос, які служыў на прыстані, таксама прыняў удзел у пагроме, нахватаў шмат рэчаў і бег да прыстані, але за ім пагналіся, адабралі ўсё і паранілі...
- А Я Бонч-Асмалоўскі ЭПОХА 1905 г.- Мае ўспаміны (частка 1)
-
- revanshist
- красавіка 21, 18:01
...3 Г. А. Гэршуні я пазнаёміўся яшчэ ў канцы дзевяностых гадоў у Менску, калі ён быў толькі энэргічным культурным дзеячом. Успамінаю, як прыгожа ён чытаў у Менску публічныя лекцыі па гігіене; слухачоў у яго было вельмі многа...
...Наконт гэтага мне прыпамінаецца характэрная размова ў маёй прысутнасьці політычных абаронцаў - Заруднага, братоў Малянтовічаў, Лядніцкага, Скараціна і інш. Яны ўспаміналі розныя тыпы жанчын, якіх ім прыхо-дзілася абараняць за політычныя справы, і прышлі да наступнай характарыстыкі: самыя сымпатычныя жанчыны найчасьцей сустракаюцца сярод анархістак, затым сярод эсэрак, менш за ўсё сярод соцыял-дэмократак...
...Сярод курсістак і студэнтаў было шмат дзяцей багатых сямействаў; бацькі апошніх пачалі клапаціцца, езьдзіць да начальства, прасіць дапамогі ў самых выдатных адміністратараў. Галадоўка цягнулася чэцьвера сутак і, калі сярод курсістак пачаліся істэрыкі й нэрвовыя прыпадкі, начальства павінна было часткаю здаволіць тыя запатрабаваньні, з-за якіх пачалася галадоўка; ізноў пачаўся шум, харавыя сьпевы прагаладаўшайся моладзі...
( Далей... )
</div>
- НАГЛЯДНАЯ АГИТАЦИЯ
-
- revanshist
- красавіка 21, 10:42
Искал что бы поставить к юбилею Ильича, нашел Эдумундовича. Но, все равно хорош, хоть на маечках печатай:) Тем более, что соотечественник. А Ильича с днем рождения.
- Гнездо.
-
- revanshist
- красавіка 19, 14:30
В конце 19-го, начале 20-го века маленькая деревенька Блонь, неподалеку от Марьиной Горки, в определенных кругах имела весьма широкую известность. Вступив после смерти отца в наследственное владение имением, сочувствующий революции молодой помещик Анатолий Бонч-Осмоловский вместе с женой Варварой быстро и решительно превратили его в революционный центр общероссийского масштаба.
В небольшой белорусской деревне появляется нелегальная библиотека, типография, кружки для крестьянских детей и даже первая в беларуси сельскохозяйственная коммуна, которая, однако, популярностью не пользовалась и просуществовала недолго. Сюда приезжают поправить здоровье политкатаржане бывшие и найти единомышленников будущие. Не удивительно что в этом месте переплетается множество историй.( Read more... )
- „ЧОРНЫ ПЕРАДЗЕЛ" У МЕНСКУ
-
- revanshist
- красавіка 10, 15:05
Потихоньку начинаем с начала. В 1925 году журнал "Полымя" выходивший под реакцией З Жилуновича активно печатал материалы посвященные событиям Первой русской революции 1905-1907 годов на территории Беларуси. Данная зарисовка рассказывает о становлении революционного марксизма в Минске. Своеобразное предисловие к ХХ столтию. Неподражаемая беларуская мова начала века.
ЧОРНЫ ПЕРАДЗЕЛ У МЕНСКУ
С. Вольфсон
Як ведама, пасьля расколу Зямлі і Воліна дзьве організацыі —„Народную Волю" і „Чорны Перадзел", які адбыўся ў 1879 годзе, „Чорны Перадзел" спрабаваў організаваць выпуск свайго ўласнага друкаванага органу, якому была дадзена тая-ж назва „Чорны Перадзел". Аднак, гэтая спроба была няўдачнай. Організаваная ў Пецярбургу друкарня „Чорнага Перадзелу" адразу-ж пасьля яе організацыі была выкрыта поліцыяй. Правал адбыўся ў час друкаваньня першага нумару. Арыштаваны член групы наборшчык Жаркоў удаў поліцыі ўсіх удзельнікаў друкарні, частка якіх была арыштавана, а другая частка, у тым ліку Г. В. Пляханаў, зьбегла заграніцу.
Цераз некаторы час пасьля разгрому друкарня „Чорнага Перадзелу" была, аднак, адбудована і з пад яе варстату вышаў шэраг выданьняў, якія адыгралі вялікую ролю ў справе разьвіцьця рэволюцыйнае сьвядомасьці народных мас Расіі. Пытаньне аб тым, як была адбудована друкарня і дзе іменна адбудавалі яе, да апошняга часу было нявысьветлена. Толькі ў 1924 годзе быў кінут сьвет на гэты цікавы момант нашага рэволюцыйнага руху.
( Далей... )
